దుర్గా చాలీసా
महत्व एवं विशेषता
దుర్గా చాలీసా శక్తి ఉపాసనా కా సర్వప్రముఖ భక్తి గ్రంథ హై, జిసకా పాఠ నవరాత్రి కీ పవిత్ర రాతోం మేం ఔర వర్షభర దివ్య సంరక్షణ ఏవం సశక్తీకరణ కే లిఏ లాఖోం లోగ కరతే హైం। యహ చాలీస ఛందోం కా భజన దేవీ దుర్గా కీ అనేక అభివ్యక్తియోం కా సమ్మాన కరతా హై — విశ్వ కా పోషణ కరనే వాలీ అన్నపూర్ణా సే లేకర ఆసురీ శక్తియోం కా వినాశ కరనే వాలీ కాలికా తక।
యహ చాలీసా దేవీ మహాత్మ్య (దుర్గా సప్తశతీ) సే గహరాఈ సే ప్రేరిత హై, జో శాక్త మత కా మూలభూత గ్రంథ హై। ఇసమేం వర్ణన హై కి కైసే దేవీ నే మహిషాసుర కా వధ కియా, శుంభ-నిశుంభ కో పరాజిత కియా, ఔర రక్తబీజ కా సంహార కియా — వహ దానవ జిసకే రక్త కీ హర బూఁద జమీన పర గిరనే పర నయా దానవ ఉత్పన్న హోతా థా। యే పౌరాణిక కథాఏఁ గహన ప్రతీకాత్మక అర్థ రఖతీ హైం: వే మానవ మానస మేం అజ్ఞాన, అహంకార ఔర వినాశకారీ ప్రవృత్తియోం పర ఉచ్చ చేతనా కీ విజయ కా ప్రతినిధిత్వ కరతీ హైం।
చాలీసా అద్వితీయ రూప సే దుర్గా కీ ఉస అంతర్నిహిత శక్తి కీ భూమికా పర బల దేతీ హై జిసకే బినా మహానతమ దేవతా భీ క్రియాశీల నహీం హో సకతే। ఏక మహత్వపూర్ణ ఛంద మేం వర్ణన హై కి భగవాన శివ, కఠోర తపస్యా ద్వారా కామ ఔర క్రోధ పర విజయ ప్రాప్త కరనే కే బావజూద, జబ తక ఉన్హోంనే స్త్రీ సిద్ధాంత కో పహచానా ఔర సమ్మానిత నహీం కియా, తబ తక అపనీ పూర్ణ యోగిక శక్తి ప్రాప్త నహీం కర సకే। యహ దార్శనిక అంతర్దృష్టి — కి చేతనా (శివ) ఊర్జా (శక్తి) కే బినా అపూర్ణ హై — హిందూ తాంత్రిక దర్శన కీ ఆధారశిలా హై।
భక్త ఇస చాలీసా కా పాఠ విశేష రూప సే వార్షిక దో నవరాత్రి ఉత్సవోం — చైత్ర నవరాత్రి ఔర శరద నవరాత్రి — కే దౌరాన, సాథ హీ శుక్రవార ఔర దుర్గా పూజా మేం కరతే హైం। గ్రంథ కా వచన హై కి సమర్పిత పాఠ సే శక్తి, శత్రుఓం పర విజయ, మానసిక శాంతి ఔర అంతతః జన్మ-మరణ కే చక్ర సే ముక్తి ప్రాప్త హోతీ హై।
తెలుగు లిపిలో (లిప్యంతరీకరణ)
దుర్గా చాలీసా నమో నమో దుర్గే సుఖ కరనీ। నమో నమో దుర్గే దుఃఖ హరనీ॥ నిరంకార హై జ్యోతి తుమ్హారీ। తిహూం లోక ఫైలీ ఉజియారీ॥ శశి లలాట ముఖ మహావిశాలా। నేత్ర లాల భృకుటి వికరాలా॥ రూప మాతు కో అధిక సుహావే। దరశ కరత జన అతి సుఖ పావే॥ తుమ సంసార శక్తి లై కీనా। పాలన హేతు అన్న ధన దీనా॥ అన్నపూర్ణా హుఈ జగ పాలా। తుమ హీ ఆది సున్దరీ బాలా॥ ప్రలయకాల సబ నాశన హారీ। తుమ గౌరీ శివశంకర ప్యారీ॥ శివ యోగీ తుమ్హరే గుణ గావేం। బ్రహ్మా విష్ణు తుమ్హేం నిత ధ్యావేం॥ రూప సరస్వతీ కో తుమ ధారా। దే సుబుద్ధి ఋషి మునిన ఉబారా॥ ధరయో రూప నరసింహ కో అమ్బా। పరగట భఈ ఫాడకర ఖమ్బా॥ రక్షా కరి ప్రహ్లాద బచాయో। హిరణ్యాక్ష కో స్వర్గ పఠాయో॥ లక్ష్మీ రూప ధరో జగ మాహీం। శ్రీ నారాయణ అంగ సమాహీం॥ క్షీరసిన్ధు మేం కరత విలాసా। దయాసిన్ధు దీజై మన ఆసా॥ హింగలాజ మేం తుమ్హీం భవానీ। మహిమా అమిత న జాత బఖానీ॥ మాతంగీ అరు ధూమావతి మాతా। భువనేశ్వరీ బగలా సుఖ దాతా॥ శ్రీ భైరవ తారా జగ తారిణీ। ఛిన్న భాల భవ దుఃఖ నివారిణీ॥ కేహరి వాహన సోహ భవానీ। లాంగుర వీర చలత అగవానీ॥ కర మేం ఖప్పర ఖడ్గ విరాజై। జాకో దేఖ కాల డర భాజై॥ సోహై అస్త్ర ఔర త్రిశూలా। జాతే ఉఠత శత్రు హియ శూలా॥ నగరకోట మేం తుమ్హీం విరాజత। తిహుంలోక మేం డంకా బాజత॥ శుంభ నిశుంభ దానవ తుమ మారే। రక్తబీజ శంఖన సంహారే॥ మహిషాసుర నృప అతి అభిమానీ। జేహి అఘ భార మహీ అకులానీ॥ రూప కరాల కాలికా ధారా। సేన సహిత తుమ తిహి సంహారా॥ పరీ గాఢ సంతన పర జబ జబ। భఈ సహాయ మాతు తుమ తబ తబ॥ అమరపురీ అరు బాసవ లోకా। తబ మహిమా సబ రహేం అశోకా॥ జ్వాలా మేం హై జ్యోతి తుమ్హారీ। తుమ్హేం సదా పూజేం నర-నారీ॥ ప్రేమ భక్తి సే జో యశ గావేం। దుఃఖ దారిద్ర నికట నహిం ఆవేం॥ ధ్యావే తుమ్హేం జో నర మన లాఈ। జన్మ-మరణ తాకౌ ఛుటి జాఈ॥ జోగీ సుర ముని కహత పుకారీ। యోగ న హో బిన శక్తి తుమ్హారీ॥ శంకర ఆచారజ తప కీనో। కామ అరు క్రోధ జీతి సబ లీనో॥ నిశిదిన ధ్యాన ధరో శంకర కో। కాహు కాల నహిం సుమిరో తుమకో॥ శక్తి రూప కా మరమ న పాయో। శక్తి గఈ తబ మన పఛితాయో॥ శరణాగత హుఈ కీర్తి బఖానీ। జయ జయ జయ జగదమ్బ భవానీ॥ భఈ ప్రసన్న ఆది జగదమ్బా। దఈ శక్తి నహిం కీన విలమ్బా॥ మోకో మాతు కష్ట అతి ఘేరో। తుమ బిన కౌన హరై దుఃఖ మేరో॥ ఆశా తృష్ణా నిపట సతావేం। రిపూ మురఖ మౌహీ డరపావే॥ శత్రు నాశ కీజై మహారానీ। సుమిరౌం ఇకచిత తుమ్హేం భవానీ॥ కరో కృపా హే మాతు దయాలా। ఋద్ధి-సిద్ధి దై కరహు నిహాలా। జబ లగి జిఊం దయా ఫల పాఊం । తుమ్హరో యశ మైం సదా సునాఊం ॥ దుర్గా చాలీసా జో కోఈ గావై। సబ సుఖ భోగ పరమపద పావై॥ దేవీదాస శరణ నిజ జానీ। కరహు కృపా జగదమ్బ భవానీ॥ ॥ ఇతి శ్రీ దుర్గా చాలీసా సమ్పూర్ణ ॥