శివ చాలీసా
महत्व एवं विशेषता
శివ చాలీసా ఏక గహన భక్తి రచనా హై జో భగవాన శివ కో ఆధ్యాత్మిక ముక్తి, విపత్తి సే రక్షా ఔర ఆంతరిక పరివర్తన చాహనే వాలోం కే లిఏ పరమ శరణ కే రూప మేం ప్రస్తుత కరతీ హై। సంత-కవి అయోధ్యాదాస ద్వారా రచిత, యహ చాలీస ఛందోం కా భజన శివ కో కేవల వినాశక నహీం బల్కి సబసే కరుణామయ దేవతా కే రూప మేం చిత్రిత కరతా హై జో హర భక్త కీ సచ్చీ పుకార కా ఉత్తర దేతే హైం।
చాలీసా గణేశ కే ఆహ్వాన సే శురూ హోతీ హై — ప్రాచీన పరంపరా కా పాలన కరతే హుఏ కి కిసీ భీ పవిత్ర పాఠ సే పహలే శివ కే పుత్ర కా సమ్మాన అవశ్య కరనా చాహిఏ — ఔర ఫిర శివ కీ దివ్య మహిమా కా వ్యాపక చిత్రణ ప్రస్తుత కరతీ హై। ఉనకా సుందర కింతు విస్మయకారీ రూప వర్ణిత హై: లలాట పర అర్ధచంద్ర, సర్ప కుండల, భస్మ లిపటా శరీర, బాఘమ్బర వస్త్ర ఔర జటాఓం సే బహతీ పవిత్ర గంగా। ప్రత్యేక తత్వ దార్శనిక మహత్వ రఖతా హై — అర్ధచంద్ర కాల కీ చక్రీయ ప్రకృతి కా ప్రతీక హై, భస్మ భౌతిక జగత కీ క్షణభంగురతా కా సంకేత హై, ఔర గంగా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞాన కీ శుద్ధికరణ ధారా కా ప్రతినిధిత్వ కరతీ హై।
వర్ణిత ప్రముఖ పౌరాణిక ప్రసంగోం మేం సముద్ర మంథన శామిల హై, జహాఁ శివ నే సృష్టి కీ రక్షా కే లిఏ నిఃస్వార్థ భావ సే భీషణ హలాహల విష కా పాన కియా ఔర నీలకంఠ నామ ప్రాప్త కియా। చాలీసా మేం భగవాన రామ ద్వారా లంకా యుద్ధ సే పూర్వ శివ పూజా ఔర సహస్ర కమలోం కే ప్రసంగ మేం శివ ద్వారా రామ కీ భక్తి కీ పరీక్షా కా భీ వర్ణన హై — యహ దర్శాతే హుఏ కి దివ్య అవతార భీ మహాదేవ కా సమ్మాన కరతే హైం।
సమాపన ఛంద స్తుతి సే వ్యక్తిగత యాచనా మేం బదలతే హైం, జహాఁ భక్త అపనీ దుర్బలతాఏఁ ఉజాగర కరతా హై — శత్రుఓం సే ఉత్పీడన, సంకట మేం పరివార కా సాథ న మిలనా, ఔర సాంసారిక కష్ట। వచన స్పష్ట హై: జో భీ ఇస చాలీసా కా శ్రద్ధాపూర్వక పాఠ కరతా హై ఉసే శమ్భు (శివ) కా సహారా, ఋణ సే ముక్తి, ఇచ్ఛాఓం కీ పూర్తి ఔర అంతతః శివపురీ — శివ కే శాశ్వత ధామ — కీ ప్రాప్తి హోతీ హై।
తెలుగు లిపిలో (లిప్యంతరీకరణ)
॥ దోహా ॥ జయ గణేశ గిరిజా సువన, మంగల మూల సుజాన । కహత అయోధ్యాదాస తుమ, దేహు అభయ వరదాన ॥ ॥ చౌపాఈ ॥ జయ గిరిజా పతి దీన దయాలా । సదా కరత సన్తన ప్రతిపాలా ॥ భాల చన్ద్రమా సోహత నీకే । కానన కుణ్డల నాగఫనీ కే ॥ అంగ గౌర శిర గంగ బహాయే । ముణ్డమాల తన క్షార లగాఏ ॥ వస్త్ర ఖాల బాఘమ్బర సోహే । ఛవి కో దేఖి నాగ మన మోహే ॥ మైనా మాతు కీ హవే దులారీ । బామ అంగ సోహత ఛవి న్యారీ ॥ కర త్రిశూల సోహత ఛవి భారీ । కరత సదా శత్రున క్షయకారీ ॥ నన్ది గణేశ సోహై తహఁ కైసే । సాగర మధ్య కమల హైం జైసే ॥ కార్తిక శ్యామ ఔర గణరాఊ । యా ఛవి కో కహి జాత న కాఊ ॥ దేవన జబహీం జాయ పుకారా । తబ హీ దుఖ ప్రభు ఆప నివారా ॥ కియా ఉపద్రవ తారక భారీ । దేవన సబ మిలి తుమహిం జుహారీ ॥ తురత షడానన ఆప పఠాయఉ । లవనిమేష మహఁ మారి గిరాయఉ ॥ ఆప జలంధర అసుర సంహారా । సుయశ తుమ్హార విదిత సంసారా ॥ త్రిపురాసుర సన యుద్ధ మచాఈ । సబహిం కృపా కర లీన బచాఈ ॥ కియా తపహిం భాగీరథ భారీ । పురబ ప్రతిజ్ఞా తాసు పురారీ ॥ దానిన మహఁ తుమ సమ కోఉ నాహీం । సేవక స్తుతి కరత సదాహీం ॥ వేద నామ మహిమా తవ గాఈ। అకథ అనాది భేద నహిం పాఈ ॥ ప్రకటీ ఉదధి మంథన మేం జ్వాలా । జరత సురాసుర భఏ విహాలా ॥ కీన్హీ దయా తహం కరీ సహాఈ । నీలకణ్ఠ తబ నామ కహాఈ ॥ పూజన రామచన్ద్ర జబ కీన్హా । జీత కే లంక విభీషణ దీన్హా ॥ సహస కమల మేం హో రహే ధారీ । కీన్హ పరీక్షా తబహిం పురారీ ॥ ఏక కమల ప్రభు రాఖేఉ జోఈ । కమల నయన పూజన చహం సోఈ ॥ కఠిన భక్తి దేఖీ ప్రభు శంకర । భఏ ప్రసన్న దిఏ ఇచ్ఛిత వర ॥ జయ జయ జయ అనన్త అవినాశీ । కరత కృపా సబ కే ఘటవాసీ ॥ దుష్ట సకల నిత మోహి సతావై । భ్రమత రహౌం మోహి చైన న ఆవై ॥ త్రాహి త్రాహి మైం నాథ పుకారో । యేహి అవసర మోహి ఆన ఉబారో ॥ లై త్రిశూల శత్రున కో మారో । సంకట సే మోహి ఆన ఉబారో ॥ మాత-పితా భ్రాతా సబ హోఈ । సంకట మేం పూఛత నహిం కోఈ ॥ స్వామీ ఏక హై ఆస తుమ్హారీ । ఆయ హరహు మమ సంకట భారీ ॥ ధన నిర్ధన కో దేత సదా హీం । జో కోఈ జాంచే సో ఫల పాహీం ॥ అస్తుతి కేహి విధి కరైం తుమ్హారీ । క్షమహు నాథ అబ చూక హమారీ ॥ శంకర హో సంకట కే నాశన । మంగల కారణ విఘ్న వినాశన ॥ యోగీ యతి ముని ధ్యాన లగావైం । శారద నారద శీశ నవావైం ॥ నమో నమో జయ నమః శివాయ । సుర బ్రహ్మాదిక పార న పాయ ॥ జో యహ పాఠ కరే మన లాఈ । తా పర హోత హై శమ్భు సహాఈ ॥ ॠనియాం జో కోఈ హో అధికారీ । పాఠ కరే సో పావన హారీ ॥ పుత్ర హీన కర ఇచ్ఛా జోఈ । నిశ్చయ శివ ప్రసాద తేహి హోఈ ॥ పణ్డిత త్రయోదశీ కో లావే । ధ్యాన పూర్వక హోమ కరావే ॥ త్రయోదశీ వ్రత కరై హమేశా । తాకే తన నహీం రహై కలేశా ॥ ధూప దీప నైవేద్య చఢావే । శంకర సమ్ముఖ పాఠ సునావే ॥ జన్మ జన్మ కే పాప నసావే । అన్త ధామ శివపుర మేం పావే ॥ కహైం అయోధ్యాదాస ఆస తుమ్హారీ । జాని సకల దుఃఖ హరహు హమారీ ॥ ॥ దోహా ॥ నిత్త నేమ కర ప్రాతః హీ, పాఠ కరౌం చాలీసా । తుమ మేరీ మనోకామనా, పూర్ణ కరో జగదీశ ॥ మగసర ఛఠి హేమన్త ॠతు, సంవత చౌసఠ జాన । అస్తుతి చాలీసా శివహి, పూర్ణ కీన కల్యాణ ॥